گروه فرهنگی هنری بی تا

در مجالسی که خیامی اجراء می شده، معمولاً خواننده مجلس یک نفر نبوده و با چند خواننده و به صورت سوال و جواب اجراء می شده.

بدین صورت که بیت اول یک نفر می خوانده و بیت دیگر، نفر بعدی جواب می داده.  با یک رباعی یک خواننده و رباعی دیگر خواننده دیگر الی آخر....‏
موقع مراسم عزاداری در مساجد، یک ساعت یا یک ساعت و نیم سنج و دمام می شنوی با اینکه ریتم آن ثابت است ولی هیچ احساس خستگی حس نمی شود.
 حتی شوق شنیدن به سنج ودمام در شنونده بیشتر می شود و خیام خوانی نیزبه همین گونه است با اینکه خیام نیز ثابت است، چندین رباعی با آهنگ خیام خوانده می شود

 ولی شنونده اصلاً احساس خستگی نمی کند و معمولاً بین چند رباعی به خاطر اینکه آهنگ از حالت یکنواختی خارج شود و مجلس گرم تر شود

از یزله های بوشهری نیز استفاده می شود مانند: دیگه ناشم به کعله و یا در آخر رباعی به عنوان مکمل آهنگ،

از کلماتی مثل:(امان امان امان دل من) نیز استفاده می شود.
نکته جالب اینجاست که آهنگ، بوشهری است، بوشهری که در جنوب ایران قرار دارد ولی اشعار آن از حکیم عمر خیام نیشابوری.

خیامی که اهل نیشابور و در شمال کشور قرار دارد و تا بوشهر فرسنگ ها فاصله دارد. معلوم نیست خیام به بوشهر آمده

و اشعارش را در دل مردم بوشهر جای داده، یا بوشهری ها  به نیشابور   رفته اند  و بر اشعار خیام آهنگ گذاشته اند،

 یا بوشهری ها آهنگی ساخته اند بر وزن رباعی و دیده اند که بهترین اشعاری که بر آهنگشان چفت می شود، رباعی های حکیم است، و.....

و اگر بخواهیم، فرضیه های بسیاری می باشد و این خود جای تحقیق و پژوهش دارد.‏

از نظر آهنگ دو نوع یا دو سبک خیام خوانی داریم :‏

یک سبک آن آهنگ کوتاه و ثابت است و آهنگ آن اوج و فرودی چندان ندارد و به وسیله نی جفتی نواخته می شود و

 بعد از خواندن هر رباعی نوازنده نی جفتی، مقام شکی می نوازد و حضار با دست زدن (شپ) همراهی می کنند و در هنگام شکی ریتم را می شکنند

 و نت شاهد آن نت پنجم گام می باشد.
یک نوع سبک یا سبک دیگر آن بیشتر در دل مردم جای دارد و اوج و فرود آن نسبت به نوع قبلی بیشتر است و در دستگاه افشاری اجراء می شود

 و معمولاً با ساز و فلوت نواخته می شود. این نوع خیامی چون که آهنگ آن زیر و بم بیشتری دارد، مردم این سبک را نسبت به قبلی ترجیع می دهند

 و همانطور که همه مردم بوشهر دمام زدن را در حد معمول می نوازند، از هر کس درباره خیام خوانی سوالی کنی، یک زمزمه ای

 از آهنگ خیام از نوع (سبک دوم) میکند. در این خیامی نیز پس از رباعی مولودی فلوت نواخته می شود و حاضرین دست می زنند.‏

وزن رباعی یا خیام خوانی:‏

وزن شعر خیامی همان وزن رباعی است و می توان گفت تنها قالب شعری که وزن آن تقریباً آزاد است  و بدون اینکه وزن آن تغیری پیدا کند

 و یا آهنگ بشکند، وزن رباعی و یا خیامی است
‏ 
وزن های ثابت:    ‏
        
‏1- مفعولن  مفعولن مفعولن فع           ‏

‏2- فاعلاتُ  فاعلاتُ  فاعلاتُ فع      

3- مستفعل مستفعلٌ مستفعلٌ فع‏

و یا ترکیبی از وزن های فوق: ‏

‏1- مفعولن فاعلاتُ مستفعلُ فع ‏
‏2- فاعلاتُ مفعولن مستفعلُ فع     ‏
3-  مستفعلُ مفعولن فاعلاتُ فع
4- مفعولن مستفعلُ فاعلاتُ فع
5- فاعلاتُ مستفعلُ مفعولن فع

و از ترکیب وزنهای فوق، وزنهای مختلفی می توان درست کرد، بدون اینکه از وزن و ریتم رباعی        (خیام خوانی) خارج شود.‏

سیصد گل سرخ یک گلش نصرانی   مـا را زسـر بـریده می تـرسانی
     گـر ما زسـر بـریده می تـرسیدیم  در مجلس عـاشقان نمی رقصیدیم
     در دیـر خرابـات کسی پـیر نـشد  وز مردن آدمـی زمین سـیر نـشد
     گفتی کـه بهار آید و ما عیشی کنیم  بـسیار جوان مـرد و یکی پیر نشد
     آن قصرکه جمشید در اوجام گرفت  آهو بـچه کرد و رو به آرام گرفت
     بهرام که گتور می گرفتی هـمه عمر  دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

دیگه ناشم  به کعله
راهش دورن  به کعله
اُوِش شورن  به کعله

خیام اگـر زباده مـستی خوش باش  با لاله رخی اگـر نشستی ختوش باش
   چون عاقبت کار جهان نیستی است  انگار که هستی چو نیستی خوش باش

امان امان امان امان دل من

بعضی اوقات نیز در قسمتی از آهنگ، خواننده به عروس و داماد چنین می گوید
 بـرگ کـناریـه مـنش چـندن ‏  پِلی دی دوما تا کـمر بندن
   خوشا به دومادو عروس مجلس  ما در دوماد داره می خندِن
    همگی بگیم عروسیشون مبارک  عروس مثال شـکر و قندِن
           
دیگه ناشم  به کعله
راهش دورن  به کعله

 روابط عمومی گروه فرهنگی هنری"  بی تا "